Wapowce

Wapowce trochę historii
Wapowce jest to wieś leżąca na lewym brzegu Sanu, kilka kilometrów na zachód od Przemyśla, przy trasie Przemyśl - Dubiecko - Dynów - Krosno.

Wapowce powstały  przed 1436 rokiem jako prywatna wieś Wapowskich herbu Nieczuja. Przez następnych kilka wieków Wapowce były gniazdem tego rodu, którego przedstawiciele piastowali wysokie godności w uwczesnej Polsce.

W Wapowcach urodzili się między innymi:
Bernard Wapowski był wpisany do metryki Uniwersytetu Krakowskiego w 1493 roku gdzie słuchał wraz z Mikołajem Kopernikiem wykładów astronomicznych Wojciecha Brudzewa. Z polecenia Zygmunta Starego spisał dzieje Polski od czasów najdawniejszych do 1535 roku. Opracował również i wydał u F. Unglera w latach 1526 -1528 dwie duże mapy drukowane Sarmacji europejskiej (Tabula Sarmatiae) oraz wielka mapę Polski (Mappa in qua illustrantur ditiones Regni Poloniae ac Magni Ducatus Lithuaniae), a około 1533 roku przygotował mapy Skandynawii, Inflant i Księstwa Moskiewskiego.
Zmarł w Krakowie 22 listopada 1535 roku. W 500 lecie jego działalności mieszkańcy Wapowiec ufundowali pamiątkową tablicę, która znajduje się na ścianie wiejskiego domu kultury "W 500-lecie Działalności Pierwszemu Kartografowi Polski Znakomitemu Historykowi Lipiec 1968 r. Wiejski Dom Kultury im. Bernarda Wapowskiego".

Andrzej Wapowski (zmarł 1574) był kasztelanem przemyskim, zabity w czasie sprzeczki przez Samuela Zborowskiego. Wypadek ten uwiecznił Jan Matejko na namalowanym obrazie.

Stanisław Wapowski (zmarł 1633) również piastował urząd kasztelana przemyskiego.

Konstanty Wapowski (zmarł 1703) doszedł do stanowiska stolnika koronnego.

We dworze w Wapowcach przyszedł również na świat komendant Legionów - Generał Puchalski.

Wieś Wapowce usytuowana jest na prostokątnym, lekko wyniosłym terenie gdzie znajdował się zespół dworski wśród geometrycznych ogrodów. Ogrody osiemnastowieczne miały charakter obronny w formie fos i platform ziemnych. Na przełomie XIX i XX wieku zostały one gruntownie przebudowane.

Z tego okresu pochodzi aleja brzozowa od strony wjazdu głównego oraz jesionowa od strony Sanu, od której prowadzi droga do folwarku i do zniszczonego drewnianego dworu. Jeszcze w latach siedemdziesiątych widoczne były na terenie ślady fosy i umocnień ziemnych. Świadczy to o bastionowym i obronnym charakterze budowy – dziś ślady te nie istnieją. Z całego założenia dworsko – folwarcznego do czasów obecnych zachowały się tylko dwie oficyny – jedna drewniana, druga zaś murowana – o rzucie prostokąta budowane w stylu eklektycznym, lodownia stare piwnice oraz spichlerz stodoła. Budowle te powstały na początku XIX wieku.

Na terenie starego parku znajdują się pomniki fauny i flory. Najstarsze dęby mają obwód ponad 2 m i są pomnikami przyrody. Stare lipy wyginęły w pierwszej połowie XX wieku, podobnie jak naturalne gaje rozciągające się niegdyś na stoku wzniesienia nad Sanem. Z gatunków obcych rosną tu żywotniki i stare orzechy czarne, a także wiele gatunków i odmian brzozy i lipy.  Wieś zawsze była w rękach prywatnych. Już w roku 1589 była własnością Lubomirskich. Wdowa po Stanisławie Diable Stadnickim, Anna w 1614 roku poślubiła Ludwika Poniatowskiego, a w trzy lata później nabyła od Stanisława Lubomirskiego klucz żurawicki, obejmujący Duńkowice, Kuńkowce, Orzechowice, Wapowce, Łętownię, Babice i Lubomierz (obecnie – Bełwin) ustępując mu zarazem praw, jakie jeszcze miała na dobrach łańcuckich.

W XIX wieku właścicielem Wapowiec został Horodyski, który był fundatorem murowanej cerkwi. Rozpoczętą budowę cerkwi zakończył Książe Leon Sapieha. Cerkiew konsekrowano w 1875 roku pod wezwaniem Świętego Mikołaja Biskupa. Następnie wieś w 1835 roku przeszła w posiadanie rodziny Sapiechów, która włączyła ją do klucza krasiczyńskiego.

W 1939 roku we dworze w Wapowcach schroniła się rodzina Sapiehów uciekając przed Sowietami z Krasiczyna. W 1921 r. wieś liczyła 122 domy i 739 mieszkańców. W Wapowcach ludność w większości była wyznania greko – katolickiego, dlatego też obok kościoła zbudowano plebanię dla księdza proboszcza tego wyznania. Za kościołem powstał cmentarz gdzie chowano zmarłych mieszkańców Wapowiec ,cmentarz istnieje w tym samym miejscu do dziś.

Latem 1945 roku ludność wsi Wapowce została wysiedlona na Ukrainę. Zabudowania zostały przejęte przez polskich repatriantów z ZSRR.

27 października 1945 roku żołnierze UPA z sotni „Burłaki” w odwecie spalili całą zabudowę miejscowości.  Mieszkańcy zostali uprzedzeni o akcji, dzięki czemu mogli wynieść dobytek i uratować życie. Mimo to wielu mieszkańców Wapowiec zginęło.